| E |
|
|
|
| e |
afk. (met bovenliggende streep)est, hij/ zij is |
| e |
afk. uit, afkomstig van de plaats ...... |
| e |
afk. est, hij/zij is |
| e vivis abiit |
overleed, uit de levenden gegaan door overlijden |
| e vivis discessit |
overleed, uit de levenden (uit elkaar gegaan) door overlijden |
| e vivis excessit |
overleed, weggegaan uit de levenden door overlijden |
| e vivis migravitt |
overleed, uit de levenden weggegaan naar het hiernamaals door overlijden |
| e vivis obiit |
overleed, uit de levenden weggegaan door overlijden |
| e.o. |
afk. ex officio, van ambtswege, uit hoofde van zijn functie |
| eadem |
afk. op dezelfde (bv dag) |
| eatenus |
afk. tot nu toe |
| eau de la reine |
reukwater |
| ebben |
hardhout veel gebruikt voor gedraaide poten van meubels |
| ebbenhout |
hardhout veel gebruikt voor gedraaide poten van meubels |
| ebdem anno |
in hetzelfde jaar |
| ebdem die |
op dezelfde dag |
| ebdem instanti |
op hetzelfde ogenblik |
| ebdisse |
abdis |
| ebenburt |
zie ebenbürtigkeit |
| ebenbürtigkeit |
van gelijke afkomst, gelijkwaardig |
| ébéniste |
meubelmaker, schrijnwerker |
| Eboracum |
York |
| ebreken |
echtbreken |
| ebursator |
betaalmeester |
| Ec |
afk. Ecuyer, jonkheer |
| ecce deus adjuva me |
8e zondag na drie-eenheid |
| eccel dier |
bloedzuiger |
| ecclesiæ |
kerk |
| ecclesiæ denuntiatio |
kerkelijke huwelijksaankondiging |
| ecclesiæ minister |
dienaar van de kerk, predikant |
| ecclesiae sacramentis munita |
voorzien van de kerkelijke sacramenten |
| ecclesiastes |
zie ecclesiastis |
| ecclesiasticus |
predikant |
| ecclesiastis |
geestelijke, prediker |
| ecclesiatiyq |
kerkelijk, geestelijk |
| ecclesie |
kerk, gemeente |
| ecclia |
afk. ecclesia, kerk |
| échafaud |
schavot, maar ook onthoofding |
| écharper |
doodslaan |
| echdis |
hagedis |
| echel |
bloedzuiger |
| échevin |
schepen, wethouder |
| echt |
door huwelijk verbonden |
| echte |
vervolging overeenkomstig een gerechtelijk bevel |
| echte begeven hebbende (ten) |
is nu getrouwd met |
| echte verwect (in) |
tijdens het huwelijk verwekt |
| echte-brief |
verklaring van geen huwelijksbeletsel, voor een in het buitenland in het huwelijk tredende persoon |
| echtehuysvrouwe |
echtgenote |
| echtelieden |
echtpaar |
| echtelijc |
huwelijk, wettig |
| echtelike |
in huwelijk |
| echteloos |
niet door een wettig huwelijk verbonden, in zonde levend |
| echteman |
echtgenoot |
| echten |
vogelvrijverklaring, verbannen |
| echter |
vogelvrijverklaring, uitgebannen, verbannen |
| echtewijf |
huisvrouw, echtgenote |
| echtkint |
wettig kind |
| echtschap |
huwelijk, echtgenoot van, echtgenote van, ook huwelijk, verbonden in de echt |
| ecker |
akker |
| eclips |
een gebrek |
| eclipseren |
verduistert worden |
| écu |
wapenschild, Franse daalder, ook borstschild |
| écusson |
uithangbord |
| écuyer |
jonkheer maar ook schildknaap |
| ede(e)ren |
uitgeven, openbaren |
| edelhont |
jachthond |
| edelike |
uit edel geslacht, eervolle wijze, met ere |
| edeljoncvrouwe |
jonkvrouw |
| edelkint |
wettig kind, |
| edelling |
edelman |
| edeltuuch |
het in rechte geleverde bewijs dat men behoord tot de stand van de edelgeboren mannen |
| edende |
eed afleggen |
| edentarius |
tandenbreker, tandarts |
| edercauwen |
overpeinzen |
| edere |
uiten, uitgeven (b.v. van een boek) |
| edert |
ieder |
| edict |
gebod |
| edicto |
openlijk bekend maken |
| edidi |
zie edere |
| edieren |
uitgeven, uitvaardigen |
| edifficie |
een gesticht |
| ediktbrouwer |
azijnbereider |
| edingen |
eed afnemen |
| édit |
bevelschrift |
| editie |
uitgeven |
| editum |
zie edere |
| ee |
huwelijk |
| Ee. |
afk. op huw. akte, echtgenote van |
| eebreken |
het plegen van echtbreuk, vreemd gaan in het huwelijk |
| eebrekick |
overspelig |
| eec |
azijn |
| eechof |
timmerwerf, opslagloods voor hout |
| eechout |
eikenhout |
| eeden |
beëdigen |
| eegde |
landbouwwerktuig, eg |
| eek |
eikenschors (voor de leerlooierijen) |
| eek |
azijn, narigheden |
| eekhakker |
eikenboom schiller |
| eekschiller |
eikenboombast schiller |
| eeliede |
echtpaar |
| eelijc |
wettig |
| eelleman |
goede man, beste vriend |
| eelling |
edelman |
| eelmaker |
zeemleer - bereider |
| eeloos |
ongehuwd |
| eeltjes |
netjes, edel |
| eemer |
emmer |
| eenegget |
zwaard met een snede |
| eenemae (t’) |
te enen male |
| eenen |
ene, iemand |
| eengeboren |
enig kind, |
| eenhorn |
eenhoorn |
| eenigsints |
enigszins |
| eenlope |
ongehuwd |
| eenluftich |
zie eenlope |
| eenmaal |
ten slotte |
| eenre |
ten eenen (....., ten andere zijde) |
| eensater |
kluizenaar |
| eensedele |
zie eensater |
| eensjes |
een keer |
| eenstemmich |
eenstemmig |
| eenvaer |
eenkleurig |
| eenveerdich |
gelijk, b.v. met de zelfde straf te bestraffen |
| eenwinter |
eenjarig |
| eeracht |
eervol |
| eerbarich |
fatsoenlijk |
| eerdtwenne |
zie eertwinner |
| eergetouwe |
ploeg |
| eerland |
ploegland, bouwland |
| eerle |
pijl |
| eeronderen |
voormiddag |
| eerre |
vroeger, vorig |
| eerschap |
huwelijk |
| eerstboortich |
eerstgeborene |
| eerstcomende |
eerstkomende |
| eerstcoops |
uit de eerste hand |
| eerstdages |
eerstdaags |
| eerste suppleant |
plaatsvervanger bij de rechtbank |
| eerstgeborenschap |
de rechten verbonden aan het eerstgeborene zijn |
| eertwinner |
landbouwer, boer |
| eervarejaar |
voor verleden jaar, twee jaar geleden |
| eerverjaer |
het jaar voor verleden jaar |
| eerwerc |
koperwerk |
| eeschap |
huwelijk |
| eesetter |
wetgever |
| eestaet |
gehuwd |
| eestand |
huwelijk |
| eesten |
versneld verharden van lijm door verwarmen |
| eestre |
fruitbomen en heestertuin |
| eetberstich |
in gebreke blijven om een opgelegde eed te doen |
| eetbrokich |
meinedig |
| eetspel. |
eed –formulier, ambt waarbij men de eed moet afleggen |
| eetstede |
eetzaal |
| eetvat |
deel van het eetservies |
| eetwerer |
gezworenen |
| eeusch |
eeuwig |
| eeussel |
omheinde droge zomerwei |
| eewas |
bij hoge waterstand onderlopend weiland / gebied |
| eewichlijck ende erfflijck |
eeuwigdurend en vererfbaar |
| effect |
het gene volbracht, ofte uitgevoerd is ook volmaaktheid |
| effect sorteren |
stand grijpen, tot stand komen de beoogde uitwerking hebben, |
| effecten |
geldswaardige papieren |
| effective |
metterdaad |
| effectuëren |
te weeg brengen, uitwerken, uitvoeren |
| effenaer |
weegschaal, bascule |
| effenare |
scheidsrechter die een zaak in den minne schikt, ook een bepaalt type weefgetouw, ook weegschaal |
| effenbaars |
avegaar, lange boor |
| effenlike |
billijk |
| effestucando resignare |
door middel van de halm afstand doen |
| effetamecheit |
billijkheid |
| efficacie |
kracht, werking |
| effigie |
afbeelding, nabootsing, gelijkenis, beeld |
| effracte |
inbreken ? |
| effugie |
uitvlucht |
| eft |
afk. enfant, kind |
| egaelijk |
gelijk |
| egaleren |
gelijk maken, evenaren, gelijk zijn |
| egayeeren |
opvrolijken |
| egde |
partij in een rechtszaak |
| egeden |
eggen |
| egeen |
niets |
| egel |
bloedzuiger |
| egge |
scherpe kant van een wapen, spitse punt, partij in een rechtszaak |
| egge |
zie eegde, ook grens, ook heraldiekteken, rechtopstaande eg |
| eggen |
scherpen, wetten |
| egger |
avegaar, boor |
| eggesteen |
hoeksteen |
| eggich |
wrang |
| eghte staat bevestigt |
gehuwd |
| egli |
afk. église, kerk |
| eglise |
kerk |
| ego |
ik |
| égorgeur |
moordenaar, moordenares |
| égorgeuse, |
zie égorgeur |
| egredieren |
uitgaan |
| egsmid |
eggenmaker |
| egsteen |
hoeksteen |
| egtel |
afk. eheluyden, echtelieden |
| egteluiden. |
echtlieden, gehuwden |
| egyptien |
zigeuner, heiden |
| ehel |
afk. eheluyden, echtelieden |
| eheluyde |
echtpaar, echtgenoten |
| eherenfeste |
eerwaardige |
| ehevrouw |
echtgenote |
| ei |
aan haar, eraan, zij (meervoud) |
| eichs |
elk |
| eidam |
schoonzoon |
| eideshelfer |
gezworene |
| eidom |
schoonzoon |
| eigendommen |
in rechte het eigendom krijgen, in eigendom overdragen |
| eigendommer |
eigenaar |
| eigenerfde |
zie eigenervet |
| eigenerfden |
die een minimum stuk grond bezit |
| eigenervet |
een eigen erf hebben |
| eigenman |
lijfeigenen |
| eighen |
eigendom |
| eijgehen hantmerck |
handtekening, merkteken onder akten |
| eijgen ende bruijckt |
eigenaar en gebruiker |
| eijnsel |
zie ensel |
| eijnsel, ensel |
weegschaal |
| eijser |
ijzer |
| eik |
heraldiekteken, rechtopstaande boom met meestal vergroot blad en eikels |
| eikel |
heraldiekteken, vrucht van eik , weergegeven met dop en steel |
| Eindovia |
Eindhoven |
| einhelich |
eensgezind |
| einlasser |
deurwachter, portier |
| einlegger |
inlegger, kuiper |
| eins |
oppervlaktemaat, 1 eins = 0,03 ha. ook gezien als ans |
| einsäckler |
ontvanger |
| einspänner |
stalknecht |
| einze |
zie eins |
| eischere |
eiser in een rechtzaak |
| eischtag |
Aswoensdag |
| eiselike |
vreselijk |
| eisengräber |
stempelsnijder |
| eisenhuter |
helmmaker |
| eisenmeister |
gevangenbewaarder |
| eius |
zijn, van hem, van haar, ervan |
| eius loco |
in diens plaats |
| eiusdem |
van dezelfde (maand) |
| ejusdem |
zie eiusdem |
| ekelen |
eikenbomen |
| eken boekcas |
eiken boekenkast |
| EL |
afk. Evangelisch Luthers |
| el |
lengtemaat, 1 el = ca 70 cm,
oorspronkelijk de lengte van de onderarm |
| elacideren |
verlichten, verklaren |
| elapsus |
afgelopen |
| elboreren |
uitwerken, bearbeiden |
| elcman |
iedereen |
| elcx in haer regardt |
ieder voor zich |
| elderboom |
els |
| elderenboom |
els |
| eldir fatir (-mudir) |
grootvader, (-moeder) |
| electeurspenning |
munt |
| electie |
verkiezing, verkiezingen |
| electrum |
geelkoper |
| electuer |
keurvorst |
| elegant |
uitgesproken mooie.... |
| elegantie |
aardigheid, fraaiigheid schoonheid |
| elegie |
treurklacht |
| elemal |
zie eleman |
| eleman |
beste kerel |
| elemosyna |
aalmoes |
| elenbaas |
zie eleman |
| elevare |
grootbrengen |
| elevatie |
verheffing |
| elevatio crucis |
kruis verheffing, 14 september |
| élève |
leerling |
| éleveur |
veehouder |
| éleveuse |
veehoudster |
| elewekse |
vervloekte |
| elft |
elf, ook boze geest |
| elftausend jungfrauen |
elfduizend maagden, 21 oktober |
| elftwinninghe |
leen waarvan de helft van de vruchten aan de leenheer, de andere helft aan de leenman toekwam |
| elhorn |
vlierboom |
| elhorn |
vlierboom |
| elide(e)ren |
uitvegen, uitdrijven |
| elige(e)ren |
verkiezen, uitkiezen |
| elle |
zie el |
| ellemate |
vastgestelde maat van één el |
| ellende |
verbannen |
| ellendelike |
op een gruwelijke wijze |
| ellendicheit |
ballingschap, verbannen |
| elne |
de onderarm als maat voor een el |
| eloce(e)ren |
verhuren, te huur laten gaan |
| elocutie |
uitspraak |
| elogie |
eerspraak |
| eloquent |
welsprekende, redenaar |
| eloquentie |
welsprekendheid |
| elpenbeen |
ivoor |
| elsate |
elzenhout |
| elsbroec |
met elzen beplant laag land |
| else |
elzenboom |
| elsenaar |
schoenmakersgezel |
| elsene |
els, priem |
| elst |
zie elsene |
| eltkens |
inhoudsmaat voor graan = ca 1,35 ltr. |
| elucidatie |
verlichting, verklaring, opheldering |
| elucideren |
verlichten, verklaren |
| elude(e)ren |
bespotten, uitstrijken, ontsnappen |
| elugeel |
|
| elx |
elk |
| em. |
afk. van emeritus. na volbrachte dienst ontslagen |
| emaille |
brandverf voor op metalen en ceramiek |
| emancipatie |
handlichting |
| emanciperen |
vrijmaken, zijn eigen meester maken, gelijk een vader zijn zoon doet |
| emane(e)ren |
uitgaan, uitkomen, uitvloeien |
| embaumeur |
lijken balsemer |
| Embdae |
Emden |
| embuscade |
lage, laaglegging |
| emende(e)ren |
verbeteren |
| emende |
geldstraf, boete |
| emeritus |
na volbrachte dienst ontslagen |
| emibie |
afvaardiging, uitzending |
| emineeren |
uitsteken |
| eminent |
openbaar, helder |
| emisit spiritum |
gaf de geest |
| emissie |
afvaardiging, uitzending |
| emissio |
pestepidemie |
| emissio (secunda) |
(tweede) druk |
| emissus |
uitgezonden |
| emit |
koop, koopt |
| emittere |
uitgeven |
| emmer |
inhoudsmaat, 1 emmer = 1/4 vat, = 1/5 aam = ca 30 ltr. ook Amsterdamse emmer = 2 gang = ca 14,7 ltr. ook In Groningen en Drente oppervlaktemaat, 1 emmer = 1/6 gras =0,066 ha |
| emmer |
barnsteen |
| emmer |
steeds, telkens |
| emoliëren |
verzachten |
| emologe(e)ren |
voor goed achten, voor goed kennen |
| emolument |
genot, gewin, profijt, bate |
| empeschement |
verhindering, beletsel |
| empescheren |
verhinderen, beletten |
| empfängnis Maria |
Maria ‘s onbevlekte ontvangenis, 8 december |
| emphasis |
bijzijn ?, nadruk, nadrukkelijk |
| emphitheusis |
erfpachtrecht |
| employ |
besteding, aanlegging, bezigheid, aanwending |
| employeren |
besteden, aanleggen, bezigen, aanwenden |
| employeur |
verwerker |
| empoisonneuse |
gifmengster |
| emprisonner |
gevangen zetten |
| emptie |
koping |
| emptor bladorum |
korenkoper |
| emptor(is) |
(in)koper |
| emser gulden |
munt17e-20e eeuw , gelijk aan 24 stuivers |
| Emster |
Amstel |
| emulatie |
navolging, onderdanig, volgzucht |
| emule(e)ren |
navolgen, ondergaan, nadoen |
| encadreur |
lijstenmaker |
| Enchusa |
Enkhuizen |
| enckede (encel) |
goed, juist |
| encourageren |
moed geven, moedigen |
| ende |
en, en de…. |
| endedach |
stervensdag |
| endelckocke |
doodsklok |
| endeldoor |
de verst gelegen deur |
| ende uur |
stervensuur |
| endelvers |
gebed(en) voor de stervende |
| endensmout |
eendenvet |
| endorsseeren |
zie endosseeren |
| endosseeren |
op de rug, of achterkant aantekenen |
| enemaal (t) |
helemaal |
| enen aen iet rechten |
iemand recht doen door executie aan het goed van de partij |
| enen ene sake op zynen eedt stellen |
van iemand de bewijseed eisen |
| enen genoech doen |
iemand geven wat hij verlangt ook: iemand vergoeding geven. |
| enen in koeren of broeken sliten |
iemand tot het betalen van geldboeten veroordelen |
| enen in loften hebben. |
van iemand de plechtige belofte hebben, dat hij op zekere straf of boete iets niet meer doen zal |
| enen op de poorte sliten |
iemand tot gevangenisstraf veroordelen |
| enen uut der stat setten |
besluiten dat iemand niet in de stad mag komen |
| enen vrijheyt maken |
iemand recht van immuniteit verschaffen |
| enerve(e)ren |
ontzenuwen, krachteloos maken |
| enfant |
kind |
| enfant en tutelle |
voogdijkind |
| enfin |
eindelijk |
| engage(e)ren |
inwikkelen, in dienst nemen, aanwerven, zich mengen in de vragen |
| engageanten |
mouwstukken meestal tot de elleboog reikend, gemaakt van fijne stof |
| engelant |
weiland, grasland |
| engelen |
heraldiekteken, rechtopstaande meisjes figuur, met vleugels in tunica gekleed |
| engelfest |
engelenfeest, 19 september |
| engelse sitteren |
munt17e-20e eeuw, gelijk aan 5 gulden en 8 stuivers, ook 108 stuivers |
| engelsschild |
accoladeschild, kenmerkend zijn de sterk uitstekende bovenhoeken |
| engesprenc |
land buitendijks gelegen |
| engleburgt |
hemel |
| englestad |
zie engleburgt |
| enichte |
woestenij |
| enim |
immers, namelijk, inderdaad |
| eninclinc |
kleinzoon |
| ennoyeus |
geitenhoeder |
| enorin |
zie enorm |
| enorm |
lelijk, wanstaltig, ongeschikt, misvormd |
| enorme |
ongeregeld |
| enqueste |
onderzoek van waarheid verklaringen van getuigen, horen van getuigen, onderzoek |
| enqueste valetudinaar |
onderzoek, het horen van getuigen die oud, ziek, of waarvan gevreesd werd dat ze binnenkort zullen sterven |
| enqueste(e)ren |
onderzoeken |
| enrolleeren |
optekenen, op de rol zetten |
| enseigne |
vaandrig, ook uithangbord, vaan, vaandel, banier |
| ensel |
weegschaal |
| ensevelir |
begraven, in een lijkkleed wikkelen |
| ensorceleuse |
heks, |
| ensorcellement |
hekserij |
| ensoutané |
zwartrok, paap, r.k. priester |
| entbieden |
aanbieden |
| entelmoes |
nagerecht |
| enter |
eenjarig dier |
| enterineeren |
zie enterrinement |
| enterinement |
gestading, voor goed houden |
| enterrement |
begrafenis,
ook begrafenisstoet |
| enterrement civil |
niet kerkelijke begrafenis |
| enterrer |
begraven |
| entman |
baggeraar van de stadsgracht, bezinksel was mest |
| entrepeneur |
aannemer |
| entrepreneren |
bij de hand innemen |
| entreprise |
aanslag, voornemen |
| enumeratie |
nummering, optelling |
| enumereren |
optellen, aantellen (groter worden van een bedrag of hoeveelheid) |
| envie |
haat, wangunst
ook moedervlek, wijnvlek |
| envoyé |
afgezant, gezondene |
| envoyée |
zie envoyé |
| enwechvaerdich |
onderweg zijn, op reis |
| enwechwerpine |
verwerping |
| eo |
afk. eodem, zelfde |
| eo quod |
te meer, omdat |
| eodem |
door, in hetzelfde, op de zelfde dag |
| eodem anno |
in het zelfde jaar |
| eodem die |
op de zelfde dag |
| eodem instanti |
op hetzelfde ogenblik |
| eodem morbo |
door dezelfde ziekte |
| éolienne |
windmolen |
| EPA |
afk. Evangelisch Pharr-archiv |
| ephipparius |
zadelmaker |
| ephorus |
deken, opzieners, (huis) onderwijzer |
| epicedion |
begrafenislied |
| epicedium |
gedenkdicht |
| epidimia |
een heersende besmettelijk ziekte |
| epidimie |
besmettelijke ziekte |
| epilogatie |
een besluit om een vroegere reden |
| epiphania |
een openbaring |
| episcopal |
is bisschoppelijk |
| episcopalis |
bisschoppelijk |
| episcopus |
bisschop |
| epitaaf |
grafschrift,
ook de gehele grafsteen met ornamenten versiersels en opschrift |
| épitaphe |
grafschrift |
| epitaphie |
een in een muur gemetselde grafsteen |
| epitaphium |
grafschrift |
| epitaphius |
grafrede |
| épithalame |
bruiloftsdicht |
| epithalamium |
huwelijkszang, bruidslied |
| epitoma |
uittreksel |
| epos |
heldendicht |
| epouse |
echtgenote, gemalin |
| épousée |
bruid, pas gehuwde vrouw |
| épouser |
trouwen, door huwelijk verkrijgen |
| épouser une dot |
om de centen trouwen |
| epoux |
echtgenoot, gemaal |
| epulor |
weelderig leven |
| equael, equalis |
gelijk |
| équarrisseur |
vilder |
| eques |
ruiter, bereden militair, later ook ridder |
| equester |
ruiter |
| equicida |
paardenslager |
| equicius |
paardenhandelaar |
| equipagie |
uitrusting |
| equiperen |
uitrusten |
| eralt |
heraut |
| erant fuerunt |
zij waren |
| erat |
was |
| erchmeker |
zemenmaker |
| erdbeve |
aardbeving |
| erdboge |
ondergronds gewelf |
| erddijc |
aarden wal |
| erden |
begraven |
| erdenwerk |
gebakken aardewerk pot |
| erdepottenbacker |
pottenbakker |
| erdhoevel |
aardhoop, heuvel |
| erdhuus |
bewoond hol, woning in de grond |
| erdtrichsmesser |
landmeter |
| erdveste |
aarden versterking |
| erdwerc |
aardewal, verhoogd voetpad |
| erdwinne |
landbouwer |
| ere |
(bij graan) dorsvloer |
| erectie |
oprichting |
| eremberch |
mouw |
| eren |
ploegen |
| erentfest |
achtbaar, vaak gevolgd door wijse, edele bijsondere |
| erentfeste |
zie erentfest |
| erfachtich |
volgens het erfelijk(e) recht, erfelijk |
| erfachtigheid |
erfdeel aan vaste goederen |
| erfbrief |
bij erfenis bewijs van erven, akte van recht op het onroerende goed |
| erfbuur |
naast gelegen land en/of huis |
| erfceys |
erfrecht |
| erfclage |
aanklacht met betrekking tot een onroerend goed |
| erfcollator |
door vererving verkregen bevoegdheid als hoofdbestuurder benoemde (collaties) te doen |
| erfcommer |
erfelijke rente |
| erfcoren |
erfrente te voldoen in graan |
| erfcusten |
verbintenis op een erf gevestigd, ook custinge van erven |
| erfdeel |
wat iemand als zijn deel uit een nalatenschap toekomt of wat hij als zodanig ontvangt
ook bezit dat iemand door erfenis verkregen heeft of verwerft |
| erfdeling |
deling van een erfenis, boedelscheiding |
| erfdienstbaarheid |
dienstbaarheid die op een erf rust erfdienstbaarheid is een last waarmede een erf bezwaard is, tot gebruik en ten nutte van een erf, het welk aan een andere eigenaar toebehoort |
| erfdoem |
eigendom |
| erfdrager |
iemand die het erf bezit, de naakte eigendom bezit tegenover de tochtenaar die de opbrengst geniet |
| erfelijcheit |
erfrecht, erfdeel, onroerend eigendom |
| erfelike |
bij erfopvolging, krachtens erfrecht |
| erfftijns |
zie erftins |
| erfgeboren |
door geboorterecht verkregen |
| erfgedinge |
erfrecht, contractueel vastgelegd recht op een goed na een der zijn dood |
| erfgenote |
mede erfgenaam |
| erfgever |
die grond of goed in erfpacht geeft |
| erfgever |
hij die grond in erfpacht geeft |
| erfgront |
grondbezit |
| erfhavelijc goet |
aangeërfd roerend goed |
| erfhavelijck |
aangeërfd roerend goed |
| erfhure |
erfpacht |
| erfhuurlant |
In erfpacht gegeven grond |
| erfhuus |
boedel die nog verdeeld moet worden |
| erflinc |
erfgenaam |
| erfmagescheit |
toewijzing van erf aan de verschillende magen van dezelfde erflater boedelscheiding met betrekking tot grondbezit |
| erfmombaer. |
voogd, die door erfrecht ( bloed -verwantschap) tot de voogdij geroepen is |
| erfnemer |
die grond of goed in erfpacht neemt |
| erfnemer |
die een goed in erfpacht krijgt |
| erfpenninc |
erfrente |
| erfrente |
vaste rente, welke ook na de dood van de rentegever niet wijzigt |
| erfrenten |
renten," die langer duurden, ”vererfden” en niet met de dood van de gene op wiens naam ze stonden vervielen |
| erfrogge etc. |
hoeveelheid rogge, tarwe gerst, boekweit etc als belasting te betalend |
| erfsake |
rechtzaak over een onroerend goed |
| erfschatter |
schatter van vaste goederen |
| erfscheder |
landmeter, rooimeter, grensbepaler, persoon die de grenzen van een grondbezit vaststelt |
| erfscheider, |
zie erfscheder |
| erfscheiding |
afpaling van vaste goederen verdeling van een nalatenschap |
| erfscijns |
erfpacht, erfelijke rente |
| erfside |
de zijde waarvan een goed aangeërfd is |
| erfstocgoed |
erfelijk familiegoed |
| erft |
herfst |
| erftal |
erfdeel, meestal een onroerend goed of land |
| erftijns |
zie erftins |
| erftijns |
zie erftins |
| erftins |
vaste uitkering uit een onroerend goed te betalen aan de eigenaar, het goed dat tegen zulk een uitkering wordt uitgegeven heet dan erftingsgoet |
| erfuiting |
regeling voor de verdeling van de nalatenschap |
| erfve |
onroerend goed, alle niet leengronden |
| erfvelijke rente |
erfrente, vaste rente |
| erfvenesse |
gerechtelijke inbezitstelling van onroerend goed |
| erfvoget |
erfelijke voogd |
| erfvoogdijen |
het opvolgen door de zoon als voogd, hoewel het niet erfelijk was. |
| ergastularius |
gevangenbewaarder |
| ergenlist |
arglist |
| ergot |
moederkoorn |
| ergotisme |
vergiftiging met moederkoorn een (giftige schimmel op graan), kriebelziekte |
| ergwanen |
argwaan |
| erhalen |
verhalen, terugvorderen |
| erigeren |
oprichten |
| erimita |
kluizenaar |
| eripiëren |
ontrekken, ontrukken |
| erisipel ate |
door het St.-Antoniusvuur |
| ermanen |
vermanen |
| ermitage |
afgelegen woning |
| ernstige begeerte |
op uitdrukkelijk verzoek |
| ernstlijck |
ernstig, |
| errant |
zwervende |
| erre(e)ren |
missen, dwalen |
| erren |
een pand van iemand invorderen |
| erresen |
ontstaan |
| erreur |
doling, misslag |
| error juris |
rechtsdwaling |
| erruer |
hij die dwaalt |
| erschenen |
verschenen |
| erselmaant |
oktober |
| ersgat |
achterste |
| erten |
erwten |
| ertsitter |
heelmeester |
| erudieren |
onderwijzen |
| eruginator |
zwaardslijper, wapensmid |
| erve |
vast goed in tegenstelling tot leengoed |
| erveloot |
erfdeel |
| erven ende onterven |
iemand het eigendom van iets toewijzen en een andere ervan vervallen verklaren |
| erver |
eigenaar |
| erver |
vissersboot met een mast |
| erweißer |
erwtenhandelaar |
| es en sij |
tenzij |
| Es. |
afk. op huw. akte, echtscheiding |
| esch |
bouwland bij een gemeente met meerdere eigenaren |
| esclaicissement |
verklaring |
| escopette |
donderbus |
| escouadecommandant |
korperaal |
| escuyer |
schildknaap |
| esel |
ezel |
| eselbordene |
molensteen |
| esellade |
houtmaat van 16 stukken hout |
| esgal |
gelijk |
| esgaleeren |
gelijkmaken |
| esmail |
email |
| esmeroud |
smaragd |
| espargne |
besparing, zuinigheid |
| espe |
esp |
| espergne |
zie espargne |
| espeye |
degen |
| esquadron |
afdeling soldaten |
| essay |
proeve |
| essayeur |
prover (die van voordeel of uitdeling geniet), bezoeker |
| essch |
bouwland |
| esschappeeren |
ontsnappen, ontkomen |
| esse |
zijn |
| esse |
vuurhaard |
| essentie |
wezen, wezenlijke |
| essum |
ik ben |
| est |
(hij/zij) is ook oost (richting) |
| estafette |
ordonnans, koerier |
| este |
droogoven |
| esterichter |
leem vloerenmaker |
| esterlinc |
betaalmiddel, kleine munt |
| estimatie |
waardering |
| estimeren |
achten, waarderen |
| estomihi |
zondag voor de vasten |
| estric |
vloertegel van gebakken klei |
| estrik |
zie estric |
| estropier |
radbraken |
| et |
en, ook etctera |
| et aliis |
en andere |
| Et. |
afk. op huw. Akte, echtgenoot van |
| etc. |
afkorting voor het slecht Nederlandse enzovoorts |
| été |
zomer |
| etelkoren |
koren voor eigen gebruik |
| etgras |
gras dat niet gehooid wordt, het gras na het gehooide gras |
| ethyke |
longtering |
| etiam |
ook |
| etlant |
weiland |
| etmersch |
weiland |
| étole |
bontstola |
| etselinc |
afgescheurd stuk |
| etstoel |
stoel van de hoogste rechter, het hoogste gerechtshof |
| ette |
rechter |
| etten |
afgrazen |
| etteswanne |
overledene, wijlen |
| ettinge |
het recht van beweiding |
| etveld |
weiland |
| etweide |
weiland |
| euler |
kuiper |
| eulner |
zie euler |
| eunjer |
tovenares, maar ook teer lief, schalks |
| eurtjen |
uurtje |
| eusendrop |
de regendruppels die in de tussenruimte vallen tussen twee huizen |
| eusie |
zie eusendrop |
| eussel |
zie eeussel |
| euyrclock |
uurklok |
| ev |
afk. en vie, in leven |
| ev. |
afk. evangelisch |
| ev. luth. |
afk. evangelisch Luthers |
| ev. ref. |
afk. evangelisch Reformiert |
| evaluatie |
waardering |
| evalueertgel (‘g) |
gangbaar geld |
| evalueren |
waarderen |
| evanesceren |
verdwijnen |
| evaquëren |
ledigen, ontledigen |
| evel |
gebrek, |
| eveldaet |
misdrijf |
| evele |
op een boosaardige wijze |
| evelen |
iemand kwaad doen |
| evelgananc |
het eigendom van zijn goederen geheel of gedeeltelijk aan iemand overdragen tegen de vergoeding van levenslange onderhoudsplicht |
| evelmoet |
gramschap, toorn |
| evenaar |
zie zweng |
| evenboerticheit |
van gelijke stand |
| evenbortich |
gelijk van geboorte, van de zelfde stand |
| evencnie |
gelijke van geboorte, magen (gezamelijke bloed verwanten) in de zelfde graad |
| evene |
zwarte haver, ruwe haver, rouwe haver |
| evenen |
haver |
| evenenmeel |
havermeel |
| evenenschoof |
haverschoof |
| evenhoge |
belegeringswerktuig, hoge toren voor de bestorming, toren op gelijke hoogte als vesting muur |
| eveniëren |
geschieden, gebeuren, overkomen, toevallen |
| eveninge |
zie eveninghem |
| eveninghem |
waag, bascule, stadswaag |
| evenkerstijn |
medemens |
| evenlange |
altaarkaars van en bepaalde lengte |
| evenmaent |
september |
| evenmate |
maat voor haver en andere granen |
| evenoude |
tijdgenoot, van de zelfde leeftijd |
| evenout |
even oud in jaren |
| evenrente |
schuld of rente in haver uit te betalen |
| evenschoof |
haverschoof |
| evenschult |
evenrente, haverrente |
| evensester |
een bepaalde maat voor haver |
| eventaag |
onafgebroken, langdurig |
| eventus |
uitkomst, geval |
| everbere |
mannelijk everzwijn |
| everhuus |
varkenskot, zwijnenstal |
| everman |
bemanningslid van een vissersschuit (ever) |
| everswijn |
wild varken |
| evertuëren |
pogen, bezig houden, oefenen |
| evictie |
uitwinning, afwinning (door overwinning)? |
| evident |
openlijk, blijkbaar, zeer duidelijk |
| evidentie |
schijnbaarheid, klaarblijkelijkheid |
| evinceren |
uitwinnen, overtuigen |
| eviteren |
mijden, schuwen |
| evitieren |
vermijden, ontgaan, ontwijken |
| evocatie |
uitdaging. Ook, klacht van geweigerd recht |
| évoccaon |
afk. évoccation, het oproepen, het bezweren |
| evoce(e)ren |
uitdagen |
| ewangeliseren |
nauwkeurig verzamelen en onderzoeken van de processtukken |
| ewebreker |
echtbreker, vreemdgaan |
| ewech |
weg |
| ewesetter |
wetgever |
| ex |
staat voor; uit, afkomstig van de plaats ...... |
| ex |
kind van |
| ex |
uit, afkomstig van, tengevolge van, op grond van |
| ex altera |
anderzijds, grenzend aan, langs de andere zijde |
| ex debilitate senectus |
wegens seniliteit |
| ex dictis dicendis |
uit het geen gezegd is en gezegd moest worden |
| ex eodem morbo |
tengevolge van dezelfde ziekte |
| ex febri(s) |
door koorts |
| ex fluxa sanguinis |
door een bloeding |
| ex fornicatione conceptus |
uit onwettige verhouding geboren |
| ex gratia |
bij wijze van gunst |
| ex hac |
van hier, van deze, uit onze (parochie) |
| ex hac misera vita decessit Domino |
ging van dit droevige leven naar de Heer |
| ex hac vita ad aeternam transivit |
ging over van dit leven naar het eeuwige |
| ex hoc |
van hier, van deze, uit onze (parochie) |
| ex ictu equi |
getroffen door een paardenhoef |
| ex longa infirmitate |
tengevolge van een lange ziekte |
| ex maligna febri |
ten gevolge van een kwaadaardige koorts |
| ex nomine officio |
ambtshalve afwijzende |
| ex offcio |
ambtshalve |
| ex primo thoro |
uit het eerste (huwelijk) bed |
| ex professo |
openlijk, met voordracht |
| ex quo |
uit het welk, (bv uit dit huwelijk) |
| ex secundo thoro |
uit het tweede (huwelijk) bed |
| ex tabbe |
zie ex tabe |
| ex tabe |
door tering |
| ex tempore |
uit de vuist, met haast |
| ex testamento |
op grond van een testament |
| ex thoro illegitimo |
uit een onwettige verbintenis |
| ex una |
grenzend aan, langs de zijde, enerzijds |
| ex variolis |
wegens pokken |
| ex voto |
ten gevolge van een belofte |
| ex vulnere |
door een wond |
| exacte |
gauw, nauwkeurig, doorwrocht |
| exactie |
afeisen, afpersing, schatting |
| exactiën |
belastingen |
| exactioneren |
schatten, overschatten, afdwingen |
| exactor |
belastinginner |
| exaggeratie |
een vergadering |
| exaggereren |
vergroten, ophopen |
| exaltatio |
kruis verheffing, 14 september |
| exalteren |
verhogen, verheffen |
| exame |
een ondervraging |
| examen |
onderzoek, proef, verhoor, ondervraging |
| examinatie |
zie examen |
| examinatie (scherpe) |
ondervraging op de pijnbank |
| examinatio |
ondervraging |
| examinatoir |
dienende tot ondervraging |
| examineren |
beproeven, ondertasten, toetsen, ondervragen |
| exaudi |
6e zondag na Pasen, ook 4e na Drievuldigheid |
| excavatie |
het uithouden |
| excaveren |
uithouden |
| excederen |
te boven gaan |
| excelleren |
boven uitsteken, overtreffen, uitmunten, te boven gaan |
| excenderen |
buiten zinnen raken |
| except |
voorschrift |
| exceptie |
verweerschrift, tegenwerping in rechte, uitneming, uitzondering, verzet |
| exceptie declinatoir |
uitzondering, tegenwerping, |
| exceptie dilator |
vertragend uitstel |
| exceptie peremptoir |
onherroepelijk laatste (beslissende) tegenwerping |
| exceptien |
verweren, uitzonderingsgronden |
| excertitie |
bezigheid |
| exces |
overdaad, overmaat |
| excijns |
accijns |
| excijnsloodje |
stukje gemerkt lood, teken dat de accijns betaald waren |
| excijs |
accijns |
| excipieren |
uitzonderen |
| excipiëren |
uitzonderen, uitnemen |
| excissus |
weggehaald. (b.v. kind uit de baarmoeder gehaald tijdens de geboorte) |
| exciteren |
opwekken, gaande maken, verwekken |
| excl |
afk. excellentie |
| exclamator |
omroeper, venter |
| exclameren |
uitroepen, uitschreeuwen |
| excluderen |
uitsluiten, afzonderen, buitensluiten |
| exclus |
uitgezonderd |
| exclusijf |
onbegrepen, buitengesloten |
| excluus |
zie exclusijf |
| excogiteren |
bezinnen?, verzinnen |
| excommissione pastoris |
in opdracht van de pastoor |
| excommunicatie |
gemeenteverbanning door een ban, uit de kerk verbannen, kerkban |
| excommuniceren |
bannen, uitsluiten, uit de gemeente bannen |
| excommunicereren |
uitsluiten, verbannen |
| excoriator |
leerlooier, vilder |
| excubie |
afpersing |
| excudere |
drukken (van een boek b.v.) |
| excudi |
zie excudere |
| excusare |
verontschuldigen |
| excusatie |
niet schuldig verklaren |
| excusum |
zie excudere |
| executeren |
het uitoefenen van zijn ambt, zijn werk doen, een vonnis uitvoeren, uitrechten, tot voldoening dwingen, te werk leggen |
| executeur |
uivoerder, een pander, deurwaarder |
| executie |
executie, uitvoering, uitwinning |
| exécution capitale |
terechtstelling, executie |
| executorien |
brieven inhoudend het bevel van het hof om een vonnis te executeren |
| exempel |
voorbeeld |
| exempt |
vrij, uitgenomen, bevrijd |
| exemptie |
bevrijding, vrijdom, het niet vallen onder zeker gezag of voorschrift |
| exemt |
er uit genomen |
| exequeren |
vervolgen, volbrengen |
| exequiae |
uitvaart |
| exequiën |
uitvaart, lijkdienst |
| exercabel |
afgrijselijk, verfoeilijk |
| exerceren |
exerciteren?, oefenen, bedienen, bezig houden |
| exercitiegenootschap |
een militaire organisatie of vrijkorps, opgericht op initiatief van de patriotten met het doel, bewapening van burgers voor verzet tegen het Oranjegezinde leger en schutterijen |
| exeuntium |
uitgaan, verlaten |
| exeuntium sacramentis.munitus |
voorzien van de sacramenten van de stervenden |
| exhaustus |
uitgeput |
| exherederen |
onterven |
| exheridatie |
zie exherederen |
| exhibe(e)re |
uitgeven |
| exhibeerde |
het voorgelegde, ook aangereikte |
| exhiberen |
vertonen, inschrijven, het voor de dag brengen, aanbieden, vertonen, bijbrengen, voordragen, voor den dag brengen |
| exhibitie |
aanwijzing, opwijzing?, voordragen |
| exhibitum |
getoond, uitgeven |
| exhortatie |
vermaning |
| exhorteren |
aanmanen, aanporren, vermanen |
| exigentie |
vordering, eis, vereist |
| exigeren |
afeisen, afvorderen |
| exii |
zie exire |
| exijs |
accijns |
| exilie |
ban, uibanning |
| eximeren |
vrijkopen, uitkopen |
| eximius |
voortreffelijk |
| eximius ac doctissimus |
de hoogachtbare en geleerde heer |
| exire |
uitgaan, verlaten |
| existentie |
wezenlijk, werkelijkheid |
| existeren |
in wezen zijn |
| exitum |
zie exire |
| exitus |
dood |
| exkrement |
uitwerpsel |
| exnunc |
vanaf nu |
| exonereren |
ontladen, ontlasten |
| exorneren |
oppronken ?, uitrusten |
| expectatio |
verwachting van Maria, 20 december |
| expedient |
afgerecht, gevoeglijk, bekwaam |
| expediëren |
redden, afvaardigen, voldoen |
| expeditie |
afvaardiging |
| expensum |
uitgave |
| experientie |
ondervinding |
| experimenteren |
ondervinden, onderzoeken |
| expert |
ervaren, onderzocht, kloek |
| expirare |
de laatste adem uitblazen |
| expiratie |
afloop |
| expiravit |
hij blies de laatste adem uit |
| explicatie |
uitlegging |
| expliceerende |
uitleggende, verklarende |
| expliceren |
ontvouwen, uitleggen, verklaren |
| exploict |
daad |
| exploictier |
deurwaarder |
| exploitation |
bedrijf |
| exploot |
uiwerking, te werk legging |
| exploteren |
te werk leggen, uitvoeren |
| exponeren |
uitleggen, verklaren |
| expositie |
uitlegging, verbreding |
| expositus/a |
vondeling (e) |
| expres |
uitdrukkelijk |
| expresselijck |
zie expressus |
expresselijk te
renuntiëren |
uitdrukkelijk er van afzien |
| expresseren |
uitdrukken |
| expressus |
uitdrukkelijk |
| exprimeren |
uitrukken, uitdouwen |
| exproberen |
verwijten |
| exprobratie |
verwijt, versmading |
| expssemet |
afk. expressement,uitdrukkelijk, nadrukkelijk |
| expugneeren |
vechtend innemen, bevechten |
| expurgeren |
zuiveren, reinigen |
| exquis |
uitgelezen, nauwkeurig |
| exquisit |
zie exquis |
| exschijns |
accijns |
| exsequiae |
uitvaart |
| exspecteren |
verwachten |
| exspiratie |
uitgang, eindig |
| exspireren |
verscheiden, eindigen |
| exsteren |
zie existeren |
| extenderen |
uittrekken, uitbreiden, uitspannen |
| extimeren |
taxeren, schatten een vonnis lichten |
| extinctus |
overleden |
| extinguëren |
uitblussen, doven |
| extirperen |
met wortel en al uittrekken, uitroeien |
| extolleren |
verheffen |
| extorqueren |
afpersen |
| extorsie |
afpersing |
| extra |
buiten |
| extra légal |
onwettig |
| extra légaux |
zie extra légal |
| extra muros |
buiten de stadsmuren liggend |
| extra ordinaire |
buitengewoon, bijzonder |
| extra portam |
buiten de (stads)poort |
| extract |
kort begrip, uittreksel |
| extracten uit de personele responsiven |
uittreksels uit de persoonlijke verhoren |
| extraheren |
uittrekken, in het kort stellen |
| extrahieren |
uitrekken, |
| extrajudiceel |
buien rechtsdwang, buiten dingtalig |
| extraneus |
vreemdeling, van buiten |
| extraordinair |
buitengewoon |
| extraordinaris |
ongewoon, ongemeen |
| extravagand |
hooglopende, hooggaande |
| extravageren |
hooglopen, uit het spoor slaan |
| extreem |
uinemende |
| extrema unctio |
laatste oliesel |
| extrême onction |
laatste oliesel, heilig oliesel |
| extremis (prae)munitus |
voorzien van de laatste sacramenten |
| extremis momentis |
in zijn laatste momenten |
| extremis rebus |
in uiterste nood |
| extremis. Sacramentis refectus |
afk.S.R.E, gesterkt door de laatste sacramenten van de H. Roomse Kerk |
| extremiteit |
uiterste |
| extremus |
laatst, uiterst |
| extunc |
sindsdien |
exüe
|
een schatting, die betaald werd door de burgers van een stad, voor zij in een andere stad mogen vertrekken, anders als met consent, of haar poorter, of borger -recht mogen ontzeggen, volgens privilegie elke stad daar van in het bijzonder verleent |
| exue. |
recht dat geheven wordt door een stedelijk bestuur van erfenissen in de stad, die aan personen buiten de stad toevallen. |
| exulant |
vluchteling door zijn geloof |
| exulteren |
opspringen, huppelen |
| exunderen |
overvloeien, uitvloeien |
| exurge |
8e zondag voor Pasen |
| eygens |
van hun, hun toebehoren |
| eymer |
emmer |
| eyscht |
eist, eisen |
| ezelskop |
heraldiekteken, kop van ezel met lange oren |