R


r afk. recto (folio), op de voorzijde van het blad
r b s afk.retroacta burgerlijke stand, van de burgerlijk stand,
archiefstukken van vroegere datum, o.a. doop- huwelijks- en begraaf- registers
R.D afk. reverendus dominus
r.f. afk. relicta filius nagelaten zoon
r.f. afk. relicta filia nagelaten dochter
R.I.P afk. Requiescat in pace, hij/zij moge rusten in vrede
R.K afk. Rooms katholiek
r' appelleren wederroepen, herroepen
ra afk. rechterlijke archieven
ra trecken (de) het land opmeten
raadslot raadsbesluit
raak hark
raakende de ontfang en uytgaven betreffende de ontvangsten en uitgaven
raar zelden, ijl, dun, aardig, zeldzaam, ongemeen, bijzonder
rabat halskraag meestal van linnen of kant, ook herrie, en korting, afkorting, afslag van de som
rabatteren afkorten, afslaan
rabauweboom oud soort appelboom
rabauwen landlopers
rabbi rabbijn
rac staak, stang
race afkomst
racke pijnbank
rackelijc rechtschapen, fatsoenlijk, braaf
racken rekken, voorraadkasten
racker diender, helper van de schout
raconte(e)ren vertellen
radbraken op het rad uiteenrukken, botten verbrijzelen
radebraken zie radbraken
rademaker wagenwielmaker
raden op het rad leggen om een bekentenis af te dwingen
radenryer bediener van het radbraakrad
rader raadgever, wichelaar, raadsman
radicaal wortelijk, geworteld, oorspronkelijk, met takken, tot de wortel gaande, geheel en al
radiceren wortelen
radich ondernemend
radix oorsprong, geslacht
radstaak paal of staak met daarop een wiel of rad waarop het lijk van een misdadiger werd gelegd nadat alle botten waren gebroken, ook een stok welke tussen de spaken van een rad werd gestoken om te voorkomen dat het paard verder ging
ook schandpaal en folterpaal
raeck ende daeck (in) in goede staat
raedes raden (stads-, gemeente-)
raedtburgemeester een door de raad van hoofdgilden gekozen burgemeester
raeiing rooilijn
raemscerre lakenscheerder
raemte raam- of deurkozijn
raeplant rapenveld
raepolie raapolie, olie uit raapzaad geperst
raeproede lengtemaat gelijk aan 16 voet
raepster vrouw die de resten turf opraapte
raepstic zie raeplant
raet raadsman
raet (te rade werden van iet) tot iets besluiten
raetboec boek waarin opgetekend de rechtshandelingen van de (gemeente) stadsraad
raetcamere raadkamer van de stedelijke raad
raetgeve een persoon met gezag
raethere lid van de stedelijkeraad (gemeenteraad)
raethuusknecht conciërge, bode
raetman raadgever, raadsman
raetrecht recht uitgeoefend door de raad
raetsbode afgezand namens de raad van een stad
raetslach raadpleging, beraadslaging door de raad
raetsluyden raadsmannen, adviseurs
raetstede raadhuis, gemeentehuis
raeybraken zie radbraken
raeyen zie radbraken
raeyerem royeren
raeying zie raeiing
rafelschive schijf of steen van een tafelspel
raffineren zuiveren
railleren gekkernij ( merkwaardig gedrag ) , boert (scherts), beetnemen
raillerie scherts, spotternij
rake hark, speciaal een hark om de as bijeen te harken
raken zie rake
rakenen rekenen
ram stormram, lange zware stok vaak met een verdikking (ramshoofd)
rammelaar slecht gebakken tegel, ook nachtwaker
rampeneren uitschelden, lasteren
rampok overval
ramponeert vernield, verwoest
rampspoet ongeval, treurige toestand
rancoor vijandige gezindheid, wrok
ranse muts die met plooien langs het gezicht afhing tot op de schouders
ranskijn zie ranse
ransoen losgeld bij zeerovers
rantgaerdinge omheining
rantsoen verlossing, verzoening
rantsoeneren lossen
rantsoenglaasjes klein drinkglas
rantsoenpenningen opcenten op heffingen genoten door de kerk
rapiamus mengelmoes
raport aanbrenging, overdracht, verslag
raporteren aanbrengen, overdragen, verslag doen
rappel herroep
rapporteur overbrenger, overdrager
rariteit zeldzaamheid, een ongemene zaak, iets bijzonders
rasement glad gepleisterd gedeelte in het gewelf
raseren vernielen, met de grond gelijk maken
rasier korenmaat
rasinge wartaal, waanzin
rastcamere binnenkamer
raste een afstandsmaat ca 1 mijl?
rasteel paarden ruif
rastement arrestatie, beslaglegging
rasteren zie rastement
rastering rasterwerk, schutting
rat wagenwiel
rate behoorde, portie
ratele ratel laten horen
ratelwacht nachtwacht
ratelwaicker nachtwaker met een ratel
ratificatie zie ratificeren
ratificeren bekrachtigen, ambtelijk goedkeuren
ratijn geweven wollen stof, de uitstekende uiteinden zijn in elkaar gedraaid
ratiocinatie redenering, bewijsvoering, gevolgtrekking
ratiocinator boekhouder, rentmeester
rationaal redelijk, meetbaar
ratione dubii om reden van de twijfel
ratione officii uit hoofde van zijn ambt
ratione privatus beroofd van zinnen
ratione sanguinis op grond van bloedverwantschap
ratmuus rat
rattecruut rattenvergift
ratum (ob)servare van waarde houden
rauwsterigge lijk aflegger, -ster, maak de lijken gereed voor de begrafenis
rave balk, plank
ravelokker dief, lokt de raven naar de galg
ravenzwart kleur, zwart
ravodeur voddenraper
rayck rijk
razier inhoudsmaat voor graan = ca 147 ltr.., maar ook 50 ltr. gezien
rbs afk. retroacta, van de burgerlijke stand
Rdo. afk. reverendo, aan de eerwaarde
readmitteeren opnieuw toelaten (meestal als burger in de voorheen verlaten plaats)
reale betaalmiddel, munt, van goud maar ook in zilver en koper
reale werkelijk
reale executie werkelijke tenuitvoerlegging
realis zie reale
realiter zie reale
reauditie wederhoring, herhoring, overhoring
rebaptizatus herdoopt
rebbe vierkantige houten balk, ook variant op rabbijn
rebel wederspannig, afvallig, hardnekkig
rebelleren wederspannig zijn, tegen spannen, muiten
rebellie afvalligheid, wederspannigheid, muiterij
rec afk. receveur, ontvanger
recapitulatie hoofdindeling, herhaling der hoofdstukken
recederen aarzelen
recens onlangs, pas
recepisse ontvang, ontvangçeel, kwijtbrief, ontvangbewijs, voorlopig bewijs van storting
recept ontvanging, inneemsel
receptie ontvangst, aanneming, overneming van rechtsgewoonten
receptor ontvanger (der belastingen)
reces uitstel, afscheid
recessebrief officiële akte van een raadsbesluit.
receveur des impôts belasting ontvanger
recht van besterfnisse recht van exue, besterfte, ook het openvallen van iets door sterfgeval.
recht van drop recht om het regenwater op andermans erf te laten vallen en afvoeren
recht van eerste en laatste sacrement erkenning als zelfstandige parochie
mogen dopen, huwen en begraven
recht van geleyde het heerlijke recht om een vreemde binnen zijn gebied toe te laten en hem daar bescherming toe te zeggen.
ook de vergunning, aan misdadigers verleend, om tijdelijk het rechtsdistrict, waaruit zij uitgebannen waren, te bezoeken, met de verzekering, dat zij in die tijd niet wegens dit misdrijf in hechtenis genomen zullen worden, nog bloot zullen staan aan de wraak van de beledigde of zijn bloedverwanten.
ook deze vergunning, door particulieren gegeven aan hun voortvluchtige schuldenaars, met het gevolg, dat zij deze niet mogen (laten) arresteren.
rechtbanc rechtbank, soms ook aanrecht
rechtbank aanrecht
rechte mombaer zie; mombaer
rechtelick bekende scult een geldschuld voor het gerecht erkend
rechten aen den bloede recht doen zo dat het bloed vergoten, het lichaam, de hals verbroken wordt; dus iemand ter dood brengen volgens een vonnis
rechten aen siin lijf zie rechten aen den bloede
rechten aen sinen hals zie rechten aen den bloede
rechten over enen iemand volgens een vonnis ter dood doen brengen
rechteren rechters
rechters knapen gerechtsdienaar
rechtinge crimineel vonnis.
rechtinghe herstel betaling, vergoeding
rechtschuldich blijkbaar schuldig
rechtshalve van rechtswege
rechtstoel plaats waar het gerecht gevestigd is
rechtsvorderinge vordering in rechte, het procederen
rechtweigeringe weigering om aan het rechterlijk bevel te gehoorzamen
rechtwiser officier van justitie, stelt de eis in een rechtsgeding
recipiëren ontvangen
recipisse kwitantie, ontvangbewijs
reciprocatie weerkering
reciprocum wederzijds
reciproque wederzijds, onderling wederkerig, heen en weer, over en weer
reciteren oplezen, opzeggen
recke banneling, zwerver
reclamatie tegen roep, weerspraak
reclameren tegen roepen, weerspreken
recognitie gerechtelijke erkenning van iets voor datgene erkentenis waarvoor het uitgegeven wordt,
recognosceren erkennen
recolement overhoring
recolement van getuygen als de getuigen nader ondervraagt en beëdigd werden
recolement van reekening herberekening van de rekening
recoleren overhoren
recommandabel aanprijs waardig, aanprijsbaar
recommandatie aanbeveling, aanprijzing, voorschrijven, gebiedenis
recommanderen aanbevelen, aanprijzen
recompenseren vergelden
reconciliatie verzoening
reconciliëren zie reconciliatie
reconcilitatio herhaling van de huwelijksbelofte wanneer het huwelijk niet voor de bevoegde priester gesloten was
reconcilliacie herstelling van de wijding van ontheiligde kerken en kerkhoven
recontreren ontmoeten, bejegenen
reconveniëren wederom eisen, weder aanspreken
reconventie reconventie, wederopeising, wederaanspraak
recordatie herdenking
recorderen herdenken, geheugen, herinneren
recouvreren veroveren, terugkrijgen
recredentie toevertrouwing, vertrouwen, vooroordeel, voor afgewezen bezit
recruteeringe rekruteren van soldaten
recto (folio) op de voorzijde van het blad
rector schoolvoogd, bestierder, pastoor, leider, bestuurder
rector magnificus landsschoolvoogd, hoge schoolvoogd
rectus rechtvaardig
recueil verzameling, kort verhaal
recuperatie verovering, terugkrijgen
recupereren terugkrijgen, herwinnen
recupereren terugkrijgen, herwinnen
recusant onwillig, weigerende
recusatie weigering
recuseren weigeren
reddite (Ceasari) 21e zondag na Drievuldigheid
redditus opbrengst
rede gestelt (te) aangesproken
rededeel woord
redelijkerwijs volgens recht, met recht
redeloos zonder reden
redemeester rooimeester, landmeter die de rooilijn bepaald
redemptie verlossing, vrijkoop
redemptor handelaar
redemptoristen leden van de kloosterorde van de Allerheiligste Verlosser
redemtor handelaar, koopman
redeninge rekening en verantwoording
rederijk sierlijk spreken, welsprekend
rederijker lid van de Rederijkerskamer
rederijkerskamers genootschap dat zich bezig hield met het schrijven van gedichten en toneelspelen
redes reeds, al
redevabel schuldig, verschuldigd
redge zie raetgeve
redger juridisch bestuurder in Friesland, meestal de notaris
Ook plattelandsrechter in de Groningse Ommelanden
redhibitie teruggeven, koop vernietiging, terug nemen wat verkocht is
redhibitoir strekkend tot tenietdoening
redhibitoire actie vordering tot tenietdoening
redigeren maken, stellen, schikken, daar toe brengen, in behoorlijke vorm op schrift stellen
redijt herhaling, herzegging, (nog eens zeggen)
redimere terugkopen, lossen
redimeren verlossen, vrijkopen
redingote geklede jas, dames mantel
redite herzegging, herhaling
reditibus pauperum vivens onderhouden door de uitkeringen aan de armen
redituarius pachter
reditus wederkomst
redivius uit de dood herrezen, herleefd
redonderen overvloeien, hervloeien, terugvloeien
redoublement van ‘t interdict wanneer een gedaagde in zaken van bezit, voorstelt dat hij zelf in het bezit is, en daar in wil “gestyfd” worden
(gestyfd = gehandhaafd ?)
(( interdict = (rechtelijk) verbod en ook curatele))
redoubleren verdubbelen
redoutabel vreselijk, geducht
redoute kleine veldschans, ook gemaskerd bal
redres herstel, herstelling, vergoeding, herziening
redresse(e)ren herstellen, herschikken, goedmaken
reduceren terugvoeren, te recht brengen, herbrengen. Ook, van een meerder op een minder getal brengen
reductie terugbrenging, herleiding, herstelling van een meerder tot een minder getal
ook beroep van een uitspraak van goede mannen
reeden meten
reeder reder, scheepseigenaar
reël dadelijk, werkelijk, waarlijk
reep lengtemaat voor stoffen, 1 reep is vermoedelijk = 10 el
ook dik touw, kabel
reepgaren garen voor het touwslaan
reepmaker touwslager
reeroof zie reeuroof
reesloof grenssloot
reesloot grenswetering, grenssloot
reet spleet, kier
reet om rede koop tegen contante betaling
reetrecker landmeter, erf -scheider, rooimeester
reetrecker landmeter, erf -scheider, rooimeester
reeuroof lijk roof, ook lijk beroving
reeuw schuim op de lippen van een stervende, doodszweet
reeuwech weg waarlangs lijken naar het kerkhof werden gebracht, lijk weg
reeuwen een lijk afleggen, het reinigen en voor de begrafenis in gereedheid brengen
reeuwer lijkenaflegger, oppasser bij besmettelijke zieken en ontsmetter van hun lijken
reeuwige zie reeuwer
refectorium refter, eetzaal in klooster
refectus (sacramentis) gesterkt (door de sacramenten), d.w.z. bediend
referendarien overbrengers, vertellers
referent advocaat die de vonnissen voor een rechter concipieert (ontwerpt)
refereren verhalen, bijbrengen
reficiëren hermaken, vermaken, herstellen, verkwikken
reflecteren verbuigen, ombuigen, ergens na toe buigen
reflectie verbuiging, weerslag, weerbuiging, afkering, toe neigen
reflexiën levenstekenen ( bv bij verdrinken)
reflutatie weerleggen
reformateur hervormer
reformatie hervorming, zuivering, klaring
ook hervorming tot herstel zoals het vroeger was
reformatie (de) de kerkhervorming in de 16e eeuw
reformator hervormer, kerkhervormer
reformeren hervormen, zuiveren,
ook verzoeken van een hogere rechter hersteld te werden, en verbetert te hebben een vonnis, dat van een lager rechter tot nadeel gewezen is, dat men verklaring noemt
reformeren (iet) herstellen
refractie wanschauwing ?, verbreking, wanstaltig, afgrijselijk
refrein rederijkersgedicht, elke strofe telt minstens acht regels, alle strofen eindigen op de zelfde regel die de hoofdgedachte uitdrukt
refrenatie betoming? (in toom houden?)
refrescheren verversen, vernieuwen
refreseren weer opkrullen
refuge toevlucht, toevluchtsoord, schuil gelegenheid
refugeren weerleggen
refugium laatste toevlucht, toevluchtsoord, wijkplaats
refunderen terugbetalen, herstellen, vergoeden ook vergelden, opbrengen
refusa teruggegeven, terug betald
refusant weigeraar
refuseren weigeren, van de hand wijzen
refusie weigering
refutatie refutatie, wederleg, weerlegging
refute(e)ren weigeren, afstaan, van de hand wijzen
refuteeren weerleggen
refuus antwoord weigeren, weigeren van een verzoek
regaal koninklijk
regard aanzien, aanschouw
regard van (in) in aanmerking genomen
regeneratie wederbaring, wedergeboorte, hernieuwd zedelijk leven
regenhoyke regenmantel
regenschuur regenbui
regent bestierder, voogd, rijksbestuurder, bestuurder van een gesticht / gasthuis
regentenkamer kamer van regenten in weeshuis / gasthuis
regentes vrouwelijke regent
regest beknopte inhoudsopgave van een akte, brief, boek met afschriften van oorkonden
reget door aanslibbing verkregen land
regieringe bestuur
regiment beheersing, bestier. item, een hoop krijgsvolk
regina koningin
regioen landschap, gewest
région streek, gebied, gewest, regio
région judiciaire rechtsgebied
register tafel, rol, bladwijzer, blafferd (register), schrifwarande?
registreren opschrijven
registrum lijst, register
registrum baptizatorum doopboek
registrum defunctorum overlijdensregister
registrum iunctorium trouwboek
registrum matrimonio coniunctorum zie registrum iunctorium
registrum matrimonio junctorum zie registrum iunctorium
registrum mortuorum overlijdensregister
regius koninklijk
reglement schikking, orders, bepalingen en voorschriften
regneren heersen, bestieren
regnum rijk van de natuur
regres verhaal, verhaal op een ander, recht op schade vergoeding
regrettabel betreurenswaardig
regrette(e)ren berouw, berouw hebben, betreuren, bejammeren, terugwensen
regt recht, rechts, niet krom, wettelijke voorschriften
regt been rechter been
regt of eygendom eigendomsrechten
regt(bank) groep rechters
regtelyk volgens het recht
reguarde van (ten) met het oog op
regulen met planken beslaan
reguleren schikken, regelen, stieren
regulier geregeld, geschikt, rechtuit
regulieren te houden, zich schikken naar regelingen
rei timmergereedschap, ook rij
rei vindicatie rechtsuitvoering, uitwinning, zaakeigen aantal
reider zwaardmaker die het heft aanbrengt
reiderland gebied in Groningen
reihout takkenbos, dun brandhout
reimeringhe borgtocht, losgeld
rein onbevlekt, zuiver
reinboom grenspaal door een boom
reine cloude zoete pruim, geel/groen genoemd naar koningin Claude van Frankrijk
reinen grenzen
reinewater regenwater
reingenoedt naast gelegen
reingenoot naaste buurman, belendende eigenaar
reingenote zie reingenoot
reise krijgstocht
reisen een krijgstocht ondernemen
reiser pelgrim
reisinger reiziger te paard, ruiter
reiteratie herhaling
rejecteren verwerpen, niet ontvankelijk verklaren
rejectie verwerping
reke (een huus ende loedsen in goeden reke houden) een huis en loodsen in goede staat houden
rekel vlegel, onbeschofte, brutale persoon, ook mannelijke vos / wolf
reken (iet) in rekening brengen, in de rekening vermelden
rekenboec koopmansboek, waarin de (winkel) schulden zijn opgetekend
rekenhof (Belgische) rekenkamer
rekeningoverste hoogste in rang die gaat over alle zaken betreffende Crijnsrekeningen
rekhout smalle houten latten
rekwest verzoekschrift
rel. afk. relectis, weduwnaar, achtergelaten
relaas verhaal, vertelling, mondeling verslag
relata opzichtelijk, sterk in het oog lopend, opvallend, opzichtig
relatant opsteller van het verslag
relate opzichtelijk, waarneembaar
relateert verklaard
relateren vertellen, verhalen
relatie betrekking, betrekking tot andere personen, kennis
relatieren berichten, vermelden
relaxatie lossing, ontslagen, losmaking, verbreiding, verzachting
relaxeren lossen, ontslaan
releveren opheffen, opbeuren, verheffen, ontheffen, herstellen
relicta weduwe, achtergelaten vrouw
relicta filia nagelaten dochter
relictis binis filus majoren nibus met nalaten van twee meerderjarige zonen
relictis duabus filiabus met nalaten van twee dochters
relictis tribus prolibus met nalaten van drie kinderen
relictus viduus weduwnaar
relief opheve, opheffing, verlichting, herstelling, herstelbrief
relief tegens de indibite interjectie van de appellatie herstelling tegen de onbehoorlijke inbrenging van het beroep
relieur boekbinder
relievement ontheffing, verheffing
religie godsdienst
religieus godsdienstig, godsplichtig
relinquens achterlatend
reliqua het geen bij de rekening en verantwoording over was,
ook overblijfsel, overschot
reliquien overblijfselen
reliquit..... filios et ..... filias heeft .... zonen en .... dochters nagelaten
remarqueeren op te merken
remarqueren aanmerken, opmerken, waarnemen
rembourseren weer uitgeven, weer betalen, verschieten, terugbetalen, de dekking zoeken van een wissel
remedie hulpmiddel, heelmiddel, tegen middel
remediëren verhelpen , beter maken, herstellen, helen, genezen, weer te recht brengen
remedyëren herstellen, verbetering brengen
rememoriëren herdenken, weerverhalen, herinneren
remensis van Reims
reminiscentie herdenking
reminiscere (miserationum domine) 5e zondag voor Pasen
remis, remissie kwijtschelding
remißie overzetting, overzending, overmaking
remißie vergiffenis, vergeving
remissis (omnibus) bannis met nalaten van (alle) roepen
remissis proclamationibus met nalaten van de roepen
remitteren overzetten, overmaken, kwijtschelden
remonstrant opsteller van protest, verweerschrift
remonstrantie protest, verweerschrift, vertoog
remonstreren vertonen, tegenwerpen, tegenwerping maken
removeren weren, afwenden, verwijderen
ren. afk. renatus, herboren, gedoopt
renatus herboren, gedoopt
renbode zie rennen
rencontre belevenis, verwijzing in een koopmansboek, toevallig samentreffen
rendant rekeninghouder, rentmeester, rekenplichtig beheerder
renegaat afvallige
renner ijlbode
rennespiet lans voor het steekspel, vaak voorzien van een dwarsplaatje tegen verwonding
renommeren vermaart maken, vermaren
renonceren afstand doen van, van een zaak afzien
renonchieren zie renonceren
renonciatie ontzegging, opzegging
renonciëren ontzeggen, opzeggen
renoveren vernieuwen, verbeteren
renteboec boek met aantekening van renteverplichtingen
rentebrieff akte, waaruit recht op rente blijkt
rentenaer renteheffer
renteniersse rentenierster, van haar bezit levend
renthe op enen setten iemand tot de betaling een jaarlijkse uitkering verplichten
rentier persoon die jaarlijks een rente, opbrengst verschuldigd is
rentmeester beheerder, rentmeester
rentmeyster zie rentmeester
rentsvleesch zie rintvleesch
renuncerende afstand doen van
renunciæeren ontzeggen, opzeggen
renunciatie van alle exceptien zonder uitzondering
renuntiare super afstand doen van
renuntiëren ervan af te zien
renversaal akte waarbij een vroegere akte veranderd wordt.
ook ontvangstbewijs
renversaal-brieven wederbrieven, ontkrachting brieven, tegenbrieven
renversael tegenverzekering, tegenbelofte
renverseren verkeren, vernietigen, omverwerpen omkeren
renvoij verwijzing naar een andere rechtbank
renvooi verbetering in de marge van een akte, overdracht van stukken aan onderzoeker
renvoy verzending, wederzending
renvoyeren verzenden, terugzenden, in handen stellen van, verwijzen, door renvooi wijzigen
reparatie vermaking, vergoeding, herstellen
reparatie van attentaten herstellen van alle handelingen tegen iemand die zijn gedaan tegen het verbod van de rechter
repareren vermaken, vergoeden
repartiëren verdelen
repartitie verdeling onder de rechthebbende, verdeling naar een zekere verhouding
ook bedeling, aandeel, verdeling
repe vlaskam, ook riem, zadelriem
repeken smal stukje grond
repel vlaskam
repelleren verdrijven, terugdrijven
repeteren herhalen
repetitie herhaling, verhaling?
replicate antwoordelijk, weervouwiglijk?
replicatie ontvouwing, hervouwing, herhaling
repliceren wederzeggen, wederantwoorden, antwoorden, tegen het gezegde inbrengen, van repliek dienen
replijcq zie repliceren
replique antwoord, weerwoord, verweer, tegenspraak
reporsitor penningmeester, schatbewaarder
reportare van zijn kant overdragen
réportation, à la toeschreven wordt aan
repositorium opbergkastje
reprehende(e)ren berispen, afstraffen
reprehensibel berispelijk, lakenswaardig
reprehentie berisping, bestraffing
represatie wederneming, terugeisen met geweld, bekommering en bezetting om de gemene zaak
representatie vertoning, plaatsvulling
representeren representeren, vertonen, plaats vullen, verbeelden
reprife hervatting
reprimende bedwang, bestraffing
reprimeren verdrukken, bedwingen
reprinse hervatting
reprobatie verwerping, wraking, verwijten, strenge afkeuring
reproberen wraken, verwerpen
reproche berisping, wraking, verwerping, nalatig, verwijt, blaam
reprochen getuigenwraking
reprocheren verwerpen, wraken, berispen, wederleggen
repromißie wederbelofte
repromittere van zijn kant beloven
repromitteren wederloven
republijcque gemeenbest, gemeintenstaat
repudiatie verlating
repudiatus gescheiden, verstoten
repudiëren verstoten, verlaten
repudium ontbinding (b v van huwelijk, verloving)
repudium volontarium vrijwillige ontbinding van het huwelijk
repugnantie tegenheid, tegen -of weerzinwekkend, afkeerwekkend
repugneren bevechten, tegenstrijden, tegenstaan
repuls afslag, weigering
repulsie verdrijving, afwering
reputabel achtbaar
reputatie achting, achtbaarheid
reputeren achten, weder op denken
request verzoek, verzoekschrift
request civijl heus verzoek, echt verzoek tot herstellen
Request-meester ambtenaar die advies uitbrengt over verzoekschriften
requeste verzoekschrift waarbij iemand zijn verzoek en mening bekend maakt
requiem herdenken van de doden
requiescat in pace dat hij ruste in vrede (afk. R.I.P.)
requievit in Domino hij rustte in de Heer
requioscat in pace hij/zij ruste in vrede, (RIP)
requirant eiser, aanlegger, verzoeker
requirerant verzoeker
requireren verzoeken, eisen
requisitie verzoek, vordering
réquisition vordering b v. door ministerie ge -eist
requisitis denunciationibus met de vereiste roepen
requisitorien verzoekschrift, verzoekingen
res zaken, ding, vermogen, openbare zaak
res familiaris huishouding, huiselijke zaken
res pectus parentelae de wettelijke verhouding tot broers en zuster ofwel bloedverwanten
rescinderen breken, te niet doen, voor nietig verklaren
rescissie gerechtelijke vernietiging van een testament
resconteren afrekenen, vereffenen, een argument weerleggen
rescriberen antwoorden, antwoordschrijven, terug schrijven
rescriptie schrift, verweerschrift, schriftelijke last tot inning of uitbetaling van een geldsom
rese reis, krijgstocht
reseant voldoende
reservataire erfgenamen erfgenamen die door de wet zijn beschermd tegen onterving
reservatie voorbehoud
reserve deel van de erfenis waar men niet vrij over kan beschikken
reserveren behouden, voorhouden, van te voren bespreken
resico gevaar
resident verblijver, plaatshouder, gezaghouder
residentie verblijf, verhouding, zitting
resideren verblijven, verhouden, zitten
residerende zetelden
residet woont
residet apud woont bij
residet extra woont buiten
residuum overschot
resignare opzeggen
resignatie overwijzing?, vertichting (berusting)?, neerleggen van ambt, gerechtelijke ontzegeling
resigneren afstand doen van, neerleggen, berusten of neerleggen bij zijn lot
resigneren afstanddoen
resilieren terug springen, uitscheiden, zich terug trekken
resiliëren zie resilieren
resilliatie ontbinding van een contract, terugtrekking
resistentie weerstand, tegenstand
resisteren weerstaan, tegenstaan
resolut onbeteuterd (niet verlegen), rustig, vastberaden, doortastend
resolutie voorneming, opzet, besluit, ontlossing ?, ontbinding, ontknoping, vervlieting?, versmelting
ook besluit
resolutien besluiten
resoluties besluiten van een bestuursorgaan
resolveren besluiten b.v van een collegiaal bestuur als de vroedschap, voornemen
resolvieren zie resolveren
resonnantie weerklank
resort bestek, kaveling, strekking, onderhoring
resorteren behoren, onderhoren
respect ontzag, gezag, aanzien, opzicht, waardigheid
respecteren eerbiedigen, ontzien, ongemoeid laten
respectijf onderling, zoo in het een als in het ander
respice domini 12e zondag na Drievuldigheid
respice in me 2e zondag na Drievuldigheid
respijt uitstel
respiratie ademhaling
respireren ademhalen
responderen antwoorden, verantwoorden, aanpassen
ook voor iets instaan
responsabel verantwoordelijk
response antwoord
responsive schriftelijk antwoord
restabiliëren wederrechten, wederom in state stellen
restablissement wederoprechting, (herstelling )
restauratie oprechting (herstellen?), wederoprechting, vernieuwing
restaureren oprechten (herstellen?), wederoprechten
reste overblijfsel, overschot
resteren overblijven, overschieten
restiarius zeeman, belast met het stuwen van de lading
restituëren herstellen, wedergeven
restitutie herstelling, teruggeven
restoir overschot, overblijfsel, vergoeding
restrict verknocht
restrictie vervang, inbinden en op het nauwste genomen, voorbehoud, beperking
restrictien inbinden
resultatie weerspringing?, opsprong, opstand, terugdringen van de macht
resulteren weerspringen, opspringen, ontstaan, ontspringen
resumeren herhalen, hervatten
resumptie herhaling, hervatting
resurrectie verrijzenis, wederopstanding
resurrectio opstanding (in kerkelijke begrip), Pasen
resusciteren verwekken
retardatie vertraging
retardement vertoeving, ophouden, vertraging, uitstel, verhindering
retarderen vertoeven, ophouden, verachten
retentie onthouding, terughouding
retentus teruggetrokken
reticentie verzwijging
retineren onthouden, behouden, achterhouden, vasthouden
retireren aarzelen, vertrekken terugtreden, afdeinzen, herhalen, hervatten
retorqueren verdraaien, verkeren, te rug drijven
retorsie omdraaiing, omwending, terugdrijven
retorsievaarder kaper
retour weerkeer, keer
retourneren weerkeren, terug zenden, keren
retracteren herroepen, herdoen
retrahent terugtrekken (van een rekest)
retraict vertrek, wijk
retraicte secreethuisje, toilethuisje, zich terug trekken
retranchement verdedigingswal
retrencheren afsnijden, besnoeien
retroacta archiefstukken van vroegere datum
retroacta van de burgerlijke stand doop-, huwelijks- en begraafregisters
retroacten de eerste acte
retrograde gedicht waarin de woorden van voren naar achteren en van achteren naar voren kunnen worden gelezen
retrozijn rederijker
reumatijcq koud, vochtig, nat
reuselmaent oktober
reuwen ruw maken van laken
revalidatus achteraf gewettigd
reveilleeren ontwaken
revelatie openbaring
reveleren openbaren
revenge wrake, vergelding, wreken
revengeren wreken
revenuen inkomsten
reverendissimus hoogeerwaarde heer
reverendus dominus eerwaarde heer
reverentelijcken eerbiedig
reverentelijcken te erkennen met eerbied te kennen
reverentelijk eerbiedig, ook met gepaste eerbied
reverentie eerbewijs, staat in de eerste zin van een verzoekschrift. (geeft met behoorlijke reverentie te kennen), eerbied, eerbieding
reversaal schriftelijke tegen belofte, verzekering
reversael zie reversaal
reviseren overzien, herzien
reviserur rechter in beroepszaken
revisie herziening, herzinning ?
revisor overziener, corrector, controleur van rekeningen
revocatie herroeping
revoceren herroepen, intrekken, terugnemen, terug trekken
revolceren Zie revoceren
revolte oploop, afval
revolteren afvallen, omwenden, omkeren
revolutie ontwinding ?, omwenteling, omloop, omrolling, omdraaiing
revolveren omwenden, omlopen
revoveer herroep
revyerviscooper rivierviskoper
rex koning
reyhier smal schiet- of lichtdoorlaat gat in buitenmuur
RG. afk. Remonstrantse Gemeente
rhedarius wagenmaker
rhetorijcque de kunst om deftig te spreken
rhetorizijn rijmer, dichter
rheumate door reumatiek
ribaldus landloper
ribaudekijn spietswerper, krijgstoestel
ribaut zie ribaldus
ribout deugniet, dief, landloper, ook stenenwerper
richel dunne plank ca 4x 8 cm
richteren rechters
richtinge zie; rechtinge
richtmei kleine boom in de top als hoogste punt van het gebouw is bereikt
ricsdaalder rijksdaalder
riddare ridder
riddermannen leden van de ridderschap
ridemeyster ritmeester
ridepert rijpaard
ridicule belachelijk, bespottelijk
ridiculeus, zie ridicule
riedenmakere weefkammen -maker
riedmarch rietland
riedmeed land of weide met veel riet begroeid
riedmeersch zie riedmarch
riembeslach versiersels op een riem
rietmaet zie riedmeed
rigeur strafheid, strengheid
riggelen grendellat afsluiting
rigoreux streng
rijcman vermogend persoon
rijder betaalmiddel, waarde 1 rijder =??
rijgenoten naastgelegen
rijglijf korset
rijksdaalder (Ned) muntsoort, waarde gelijk aan 47 stuivers
rijlijf zie rijglijf
rijnschgulden munt, goudgulden
rijshuus opslagplaats voor rijs(brand)hout
rijsmeier toezichthouder op het rijs-of hakhout
rijsmeyer opzichter over het rijs- en hakhout
rijst hoeveelheid leien ca. 56 st.
rijswercker vlechter die zinkstukken van rijshout vlechten,
rijten zie reet
rincboom sluitboom, slagboom
rincketwagter bewaker van de stadspoort (die de personen deur opent in de poort)
rindsschuster leerlooier
ringmeester hoofd van de visafslag
rinsel deel van een watermolen waar het water naar beneden loopt
rintvleesch rundvlees
riole (open)goot, verlaat
ripelijjck rijp, aanzienlijk
rippe vrouw
risique risico, gevaar
ristrictus stiefvader
rite naar behoren
rite munitus(a) Heilig Oliesel ontvangen
rival medevrijer, medeminnaar
RK afk. Rooms - Katholiek
roboratie sterking
roboratie meimaand
roboreren sterken, versterken
robust sterk
rocht zittingsdag van de schout, om getuigen te horen, bewijzen te verzamelen
rockener zwartbroodbakker
rocmaker kleermaker
rode roede ambtsteken (een rode stok) van een baljuw of rechter die rechtspreekt in halsmisdaden, ook gezien dat deurwaarders dit teken hadden
roede de staf des schouten, het symbool van het gezag vroeger op de omgang rondgedragen, later in plaats daarvan van het schepenhuis uitgestoken
ook landmaat (roede=14 m2),
ook oppervlakte maat, groot ca 12,569 ca, in elk deel van het land anders van oppervlak
roede (lengtemaat) lengtemaat, in elk deel van het land anders van lengte.
In Limburg was de strekkende roede verdeeld in 16 voet, 20 van deze kleine roede vormde één grote voet. 20 van deze grote voet vormde weer één bunder de aanduiding 53-10-0 betekende dus 53 bunder, 10 grote roeden en 0 kleine roeden, ofwel 53,5 bunder
Rijnlandse roede 3,767 m
Blooise roede 3,617 m
Drentse roede 4,12 m
Duivenlandse roede 3,667 m Schouwse roede 3,727 m
roededrager mannelijk teellid
roedetale bepaald aantal roeden land met betrekking tot de omslag
roedevoet voet als maat
roedrager knecht van een landmeter die de roe (meetwaarde) meeneemt
roefbart zolderplanken
roeke veldwachter
roepambacht ambtelijk stads omroeper
roer vuurwapen dat met een lont of later met een vuurslag werd afgeschoten
roeren aanraken
roerende betreffende, reeds genoemd
roers geweren
roerschutters met een “roer” uitgeruste schutters
roet benaming voor vet, smeer en talk
roetsijdich scharlakenrood
roffelschaaf blokschaaf om de gezaagde planken glad te schaven
roffer hoerenwaard, bordeelhouder
rogate 5e zondag na Pasen
rogationes de 3 dagen voor Hemelvaart. ook de gehele Hemelvaartsweek. Eigenlijk de in deze dagen gehouden processies.
roggijn van rogge
roïeren uitdoen, uitschrabben, uitschrijven
rokelstock pook
roketier steenhouwer
roklijf keurslijf, korset, rijglijf
rollenaer voerman
roller wagenbestuurder, ook zakkenroller
rolpaard onderstel van een kanon of affuit
rolsmeer vet, smeervet
rolwagen ronde hoge vaas van chinees porselein
roman lang verhalend epos in de volkstaal ( Romaans = in de volkstaal)
romano -katholicisme religionis van Rooms -Katholieke godsdienst
rondeel waltoren, 3/4 cilinder buiten de muur, ook rederijkersvers vaak achtregelig met twee rijmklanken
rondel steenhouwers beitel
rondgast zie rontganger
rondooghe rozetvenster, roosvenster
rong zware ijzeren nagel
ronne stalknecht
ronselaar werver van scheepsvolk en/of krijgsvolk
rontganger nachtwacht, nachtwaker
rontgat vensteropening
roocgat schoorsteen, gat in dak boven stookplaats voor afvoer van rook
roocgat schoorsteengat, gat in dak voor rookafvoer
roocgaten schoorstenen
roocpenning belasting op schoorstenen
rood heraldiekteken, kleur, weergave met verticale strepen arcering
rood trijp matrassen met rode trijp (stof soort) overtrokken
roode roede staf die de pestlijder moest dragen als herkenningsteken
rooden loop buikloop, difterie
roodscharlaken kleur, scharlakenrood
roofgoet buit van een rooftocht
roofhuus roofridderslot
roofkot rovershol
rooi rechte lijn
rooien de rooilijn bepalen
roomelisoen dysenterie, pest
roopastoor pastoor van de pestlijders,
roos heraldiekteken, bloem als wilde roos weergegeven met meestal 5 bloembladen in de bloem
roosdach zondag voor half vasten
roossteenen stenen behorende bij een tafelspel
roost rooster, ovenvuur, hellevuur
root graanziekte, ook rood
ropaard zie rolpaard
rosachtig lichtrood
roscher wolwever
rosebeker munt, in goud en ook in zilver
roselmaent zie reuselmaent
rosenkranzfest rozenkransfeest, 1e zondag in oktober
rosenmontag carnavalsmaandag, maandag voor Vastenavond
rosenobel betaalmiddel, goudstuk van ca 8 gulden, ook bepaalde goudkleur.,
rosenobel munt in goud uitgevoerd
rosenoblen gouden munt
rosensontag Rozenzondag, 3e zondag voor Pasen
roskam paardenkam
rosmolen door paard(en) voortbewogen tredmolen
rößler paardenstalknecht
rostuuscher paardenkoper
rotarius wagenmaker
rote weg
roten rotten van vlas
rotier vagebond, zwerver
rotmeester hoofdman van een rot, meestal 10 man
rotting wandelstok van rotan
roucamer opbaarkamer overledene
roudde volle maan
roufbart zolderplanken
rouliet treurlied
route verstrooiing
rouwe bittere smart, droefheid, ook sloot, smal watertje
rouwerck ruwwerk, grof werk
rouwsteller begrafenisondernemer
roye rooilijn
royeermeester ambtenaar voor nazien stadsrekeningen
roymeester ambtenaar belast met uitzetten rooilijn
rubrijk aftekening
rubro sigillo met rood zegel (geen roepen als men betaalde), zonder roepen trouwen als men wel er extra voor betaalde
rude hart, rouw
ruffian koppelaar
ruggepiner sjouwerman
rugleggende stoelen vermoedelijk leunstoelen?
ruim (in het) plaats in de kerk waar de stoelen van de vrouwen stonden
ruine vernieling, neerstorten
ruïne des boedels vernielen van de inboedel
ruineren vernielen, nederslaan ?, te gronde werpen
ruineus bouwvallig
ruit aanspoelsel uit zee
rumich voortvluchtig zijn
ruminatie herkauw, herhaling
ruminge het bevel tot ontruiming van een perceel door de schout op verzoek van de nieuwe eigenaar aan de oude, voorafgaande aan de "levering" daarvan aan de nieuwe eigenaar, ook het bevel tot afbraak van een gedeelte van een gebouw, dat op andermans grond getimmerd is, door de schout op verzoek van den eigenaar van dien grond
rumoer gerucht
rumoermeester bendeleider
run eikenschors
rupture breuk
ruraemundensis van Roermond
Ruremunde Roermond
rurensis boer, landbouwer
ruricola landbouwer
ruricolus zie ruricola
rus-leeren armstoelen vermoedelijk. gevlochten leren armstoelen
ruse moeite
rusticus landbouwer, landman
rustijk boers
rustleeren leren bekleding
rüsttag goede vrijdag
ruter vrijbuiter, landloper, straatrover
ruuchte ruigte, struikgewas
ruutmolen schorsmolen
ruwaard waarnemend graaf, bv bij krankzinnigheid
ruyminge zie; ruminge
ruyn ontmande hengst, paard
ruyteren ruiters
rybaude zie ribout
rydinge prijsstelling
rysenbrys ondercleeren gebreide ondergoed.?